Centrum Przedsiębiorczości Akademickiej i Transferu Technologii

KontaktGagarina 7 (hala technologiczna W.Chemii)
e-mail: aip@umk.pl

Ochrona patentowa zastosowania kinazy adenylanowej do deagregacji i hamowania agregacji płytek krwi

Okres realizacji: 15.03.2010 r.– 31.10.2010 r.

Wartość projektu: 82.026,96 PLN

Priorytet: I. – Badania i rozwój nowoczesnych technologii

Działanie: 1.3 – Wsparcie projektów B+R na rzecz przedsiębiorców realizowanych przez jednostki naukowe Poddziałanie: 1.3.2 – Wsparcie ochrony prawnej własności przemysłowej tworzonej w jednostkach naukowych w wyniku prac B+R

Badania przygotowujące omawiany patent są w całości prowadzone w zakładzie Biochemii Uniwersytetu M. Kopernika przez grupę badawczą prof. M. Komoszyńskiego, w skład, której wchodzą badacze ze stopniem doktora (2), magistra (1) oraz doktoranci (2). Procesem komercjalizacji wynalazku zajmuje się Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości UMK.

Kinaza adenylanowa reguluje stężenie nukleotydów w komórkach i płynach ustrojowych organizmów żywych. ADP należy do tej grupy związków. Agregacja płytek jest pierwszym etapem hemostazy krwi w wyniku, której w uszkodzonych naczyniach krwionośnych dochodzi do tworzenia skrzeplin (skrzepów). Proces agregacji płytek jest inicjowany specyficznie przez nukleotyd – adenozynodifosforan (ADP). Utrata kontroli nad hemostazą prowadzi do tworzenia skrzeplin w naczyniach krwionośnych, a te niedrożność istotnych naczyń krwionośnych  co z kolei powoduje niedotlenienie komórek serca i/lub mózgu. Efektem są zawały serca i zatory mózgu. W moich badaniach dotyczących agregacji płytek udowodniłem po raz pierwszy zdolność kinazy adenylanowej (AK) do hamowania i de- agregacji płytek krwi promujących tworzenie skrzepli w naczyniach krwionośnych.

Enzym ten po odpowiednich zmianach strukturalnych może być celowanym lekiem stosowny w ostrej fazie zawału. Celem jego działania będzie obniżenie we krwi stężenia ADP (czynnika aktywującego agregację płytek) – i syntezę ATP (czynnika hamującego tworzenie skrzepów). Efektem aplikacji tego enzymu będzie zahamowanie agregacji płytek i rozpuszczenie istniejących agregatów płytkowych. Proces ten przywróci kontrolę hemostazy w naczyniach krwionośnych co zmniejszy śmiertelność obu schorzeń oraz zmniejszy stopień inwalidztwa osób dotkniętych tymi schorzeniami. Choroby układu krążenia są obecnie najważniejszą przyczyną hospitalizacji, jak też są głównym powodem orzekania o powstaniu inwalidztwa. W Polsce zawał serca i choroba wieńcowa są najczęstszą przyczyną zgonów. Co roku zapada na niego około 100 tys. osób (głównie mężczyzn). Mimo postępu w terapii zawału serca jest wciąż obarczony wysoką śmiertelnością sięgającą ok. 40%. W okresie przedszpitalnym umiera 23-35% chorych, w czasie hospitalizacji 7-15% i w okresie następnych 12 miesięcy około 5-10% – zależnie od stosowanych metod leczenia. Udar mózgu dotyka w Polsce około 60 000 – 70 000 osób rocznie, a  80% z tych przypadków stanowią udary niedokrwienne. Pomimo, że zapadalność na udar mózgu w naszym kraju utrzymuje się na średnim poziomie europejskim, umieralność chorych z udarem jest jedną z najwyższych w Europie. W wyniku udaru w ciągu pierwszego miesiąca od zachorowania 30% osób umiera. 20% chorych, którzy przeżywają ostrą fazę udaru wymaga stałej opieki, a 30% – pomocy w niektórych czynnościach życia codziennego. Niekorzystnie prezentuje się współczynnik niepełnosprawności pacjentów, którzy przeżyli udar mózgu. Podczas, gdy w krajach wysoko rozwiniętych około 50 proc. chorych pozostaje niepełnosprawnymi, w Polsce współczynnik ten wynosi 70 proc. Udar mózgu jest w Polsce jedną z głównych przyczyn inwalidztwa u osób po 40 roku życia. Ocenia się, że w naszym kraju całkowite koszty związane jedynie z wtórnymi udarami mózgu wynoszą rocznie około 432 mlionów złotych, z czego ponad połowa przypada na koszty medyczne i pielęgnacyjne.

Opracowanie nowego leku, który można by wykorzystać w terapii zatorów i zawałów mózgu i serca ułatwi terapię rozległych zawałów i zatorów i w efekcie przyczyni się do  się poprawy jakości życia pacjentów po z takimi schorzeniami. Planuje się, że patent może być wykorzystany do produkcji leków w komercyjnych przedsiębiorstwach biotechnologicznych takich jak BIOTON. Realizacja tego projektu zapewni również wsparcie pracowniom badawczym przygotowującym procedury wdrożenia tego patenty w przemyśle. Stwarza, więc warunki do merytorycznego sprzężenia rozwoju szkolnictwa wyższego, z rozwojem przemysłu i usług, zarówno w aspekcie badań naukowych, jaki tworzenia miejsc pracy.

Podstawowym celem projektu jest ochrona patentowa zastosowania enzymu – kinazy adenylanowej jako czynnika hamującego tworzenia skrzeplin (agregacji płytek krwi) oraz rozpuszczania agregatów płytek (deagregacji zaktywowanych płytek krwi) w warunkach zagrożenia życia pacjenta. Przedmiot opatentowania powstał w oparciu o badania biochemiczne i biotechnologiczne, które pozwalają na selekcję i przystosowanie aktywnych bio-związków do wykorzystywane w przemyśle, medycynie i rolnictwie. Biotechnologie charakteryzują się wysublimowaną innowacyjnością i wysoką produktywnością co zwiększa konkurencyjność i opłacalność przedsiębiorstw stosujących bio- cząsteczki. Projektowanie i produkcja leków opartych o właściwości enzymów przez przedsiębiorstwa, korzystające z biotechnologii stwarza również możliwość tworzenia trwałych i lepszych miejsc pracy, oraz pozwoli na zatrudnianie pracowników o wysokich kwalifikacjach np.: biotechnologów, biochemików,  analityków i genetyków. Ponadto wykorzystanie innowacyjnych rozwiązań ma istotny wpływ na wzrost konkurencyjności polskiej nauki oraz zwiększenie roli nauki w rozwoju gospodarczym kraju. Powyższe cele są całkowicie spójne z Programem Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka. Aby osiągnąć główny cel projektu zakłada się osiągniecie takich celów szczegółowych, które na poziomie wskaźników produktu i rezultatu przedstawiają się w następujący sposób:

1. Wskaźniki produktu – przygotowanie dokumentacji w zakresie ochrony własności patentowej niezbędnej do zgłoszenia krajowego i zagranicznego, dokonanie zgłoszeń krajowych i zagranicznych oraz podjęcie współpracy z przedsiębiorstwami.

2. Wskaźniki rezultatów –  uzyskanie krajowego i zagranicznego patentu oraz realizacja skomercjalizowanych badań B+R wykonanych na Uniwersytecie.

Obok wyżej przedstawionych celów ilościowych, realizacja projektu przyczyni się do  osiągnięcia celów jakościowych. Użycie kinazy adenylanowej jako leku deagregacyjnego obniży śmiertelność związaną z zawałami serca i zatorami mózgu i zmniejszy stopień inwalidztwa osób dotkniętych tym schorzeniem. Projekt w znaczący sposób przyczynia się do poprawy poziom i jakości życia społeczeństwa.